İşçilik Alacağı ve İşe İade Davalarında Arabuluculuk
Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında, mahkemeye başvurmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması gerekir. Bu yazıda, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinde düzenlenen arabuluculuk dava şartının kapsamı, başvuru usulü, süreleri ve sonuçları resmî mevzuat metnine dayanılarak özetlenmektedir.
Arabuluculuk Dava Şartı Neyi İfade Eder?
7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasına göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın açıklamasına göre bu düzenleme 1/1/2018 tarihinden itibaren uygulanmaktadır.
Aynı fıkraya 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 41. maddesiyle eklenen cümle uyarınca, bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları hakkında da dava şartı hükmü uygulanır.
Kapsam Dışında Kalan Uyuşmazlıklar
Kanunun 3. maddesinin üçüncü fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında birinci fıkra hükmünün uygulanmayacağını belirtir. Yirminci fıkra ise 5953 sayılı Kanun'daki gazeteci ile 854 sayılı Deniz İş Kanunu'ndaki gemiadamının bu madde bakımından işçi sayılacağını düzenler.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü bu görevi yürütür (m.3/5). Arabulucu, büro tarafından listeden belirlenir; ancak taraflar listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu görevlendirilir (m.3/6).
Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini büroya verir (m.3/7). Karşı taraf, en geç ilk toplantıda yerleşim yeri ve işin yapıldığı yere ilişkin belgelerini sunarak arabuluculuk bürosunun yetkisine itiraz edebilir (m.3/9).
Arabuluculuk Süreci ve Süreler
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir (m.3/10).
Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışan da işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir (m.3/18).
Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya anlaşmaya varılması ya da varılamaması hâllerinde arabulucu faaliyeti sona erdirir ve son tutanağı düzenler (m.3/11).
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.3/17).
Son Tutanak ve Dava Açma
Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmazsa mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiği, aksi hâlde davanın usulden reddedileceği ihtar edilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde ise dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (m.3/2).
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmadığı için arabuluculuk faaliyeti sona ererse, katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısı karşı taraf lehine hükmedilir. Her iki tarafın da katılmaması hâlinde ise tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde kalır (m.3/12; son hâli 7531 sayılı Kanun'un 28. maddesiyle belirlenmiştir).
Arabuluculuk Ücreti
Taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin ikinci kısmına göre, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır ve iki saatlik ücret tutarından az olamaz (m.3/13). Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâllerinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saati aşan kısım ise aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır (m.3/14). Arabuluculuk bürosuna başvuruda ücret alınmadığı, ücreti karşılayamayacak durumdaki tarafın ise sulh hukuk hâkimi kararıyla adli yardımdan yararlanabileceği Daire Başkanlığı tarafından belirtilmektedir.
Mevzuattaki Güncel Değişiklikler
Kanunun resmî metnindeki değişiklik tablosuna göre 3. madde 7445 sayılı Kanun ile 1/9/2023'te, 7531 sayılı Kanun ile 14/11/2024'te değişmiştir. Ayrıca maddenin 15. fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 3/6/2025 tarihli ve E.2024/157, K.2025/121 sayılı kararıyla iptal edilmiş olup iptal 17/10/2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresindeki Kanun metni kontrol edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabulucuya başvurmadan işçilik alacağı davası açılırsa ne olur?
Kanun metnine göre arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (m.3/2).
Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse dava hemen reddedilir mi?
Hayır. Mahkeme önce davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiğini ihtar eder; ihtarın gereği yerine getirilmezse dava usulden reddedilir (m.3/2).
İş kazası tazminatı davasından önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Kanunun 3. maddesinin üçüncü fıkrasına göre iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından arabuluculuk dava şartı hükmü uygulanmaz.
Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (m.3/10).
Arabuluculuk süresince zamanaşımı işler mi?
Kanuna göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.3/17).
Kaynaklar
İlgili yazılar: Kıdem Tazminatı; İhbar Tazminatı; Arabuluculuk Dava Şartı Hangi Davalarda Zorunludur?.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; belirli bir olayda hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumlarda güncel mevzuat metni ve ilgili kurumun açıklamaları esas alınmalıdır.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026
Yorumlar