Arabuluculuk Dava Şartı Hangi Davalarda Zorunludur?
Arabuluculuk, bazı uyuşmazlık türlerinde mahkemeye başvurmadan önce tamamlanması gereken bir ön aşama hâline gelmiştir. Bu yazıda Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın resmî açıklamasına dayanarak, hangi uyuşmazlık türlerinde arabulucuya başvurulmasının dava şartı olduğu, başvurunun nereye yapıldığı ve ücret konusu genel hatlarıyla özetlenmektedir.
Dava Şartı Olarak Arabuluculuk Ne Demektir?
Dava şartı, mahkemenin davayı esastan inceleyebilmesi için dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken koşuldur. Arabuluculuğun dava şartı olarak düzenlendiği uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması aranır. Her uyuşmazlık türünün kapsamı, istisnaları ve sonuçları ilgili kanunun kendi hükmünde ayrıca belirlenmiştir.
Arabuluculuğun Dava Şartı Olduğu Alanlar
Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın açıklamasına göre dava şartı olarak arabuluculuk şu alanlarda düzenlenmiştir:
İş uyuşmazlıkları: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması, 1/1/2018 tarihi itibarıyla dava şartı hâline getirilmiştir.
Ticari davalar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na 7155 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle eklenen 5/A maddesi (01.01.2019) ile ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Tüketici uyuşmazlıkları: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a 73/A maddesi olarak eklenen hüküm ile tüketici mahkemelerine açılacak tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır.
Tarımsal üretim sözleşmeleri: 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 13. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinde yapılan değişiklikle 1 Eylül 2023 tarihi itibarıyla tarımsal üretim sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır.
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hukuku: 6325 sayılı Kanun'a eklenen 18/B maddesi ile 1 Eylül 2023 tarihi itibarıyla bu alanlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru dava şartı hâline getirilmiştir.
Bu liste, Daire Başkanlığı sayfasında yer alan özettir. Belirli bir davanın kapsamda olup olmadığı, ilgili kanun hükmünün güncel metnine ve uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
İş Uyuşmazlıklarında Öne Çıkan Düzenlemeler
7036 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı hükmünün uygulanmayacağını belirtir. Bu konunun ayrıntıları için İşçilik Alacağı ve İşe İade Davalarında Arabuluculuk Dava Şartı yazısına bakılabilir.
Başvuru Nereye Yapılır?
Daire Başkanlığı'na göre başvuru adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılır. Arabuluculuk bürosu olmayan yerlerde, büro sıfatıyla görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü işlemleri gerçekleştirir. Arabulucu, büro personeli tarafından sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanır; ancak taraflar listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir.
Ücret ve Adli Yardım
Arabuluculuk bürosuna başvuruda herhangi bir ücret alınmaz. Taraflar görüşmelerde anlaşamazlarsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; anlaşma durumunda ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde ödenir. Ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir. Ücreti karşılayamayacak durumdaki taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk hâkiminin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir.
Görüşmelere Kimler Katılır, Karşı Taraf Gelmezse Ne Olur?
Taraflar görüşmelere bizzat ya da varsa avukatları aracılığıyla katılabilir; tarafın vekili aracılığıyla katılması hâlinde vekâletnamede arabuluculukla ilgili özel yetki bulunması gerekir. Daire Başkanlığı'na göre ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, dava açıldığında kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Anlaşma sağlanamazsa taraflar mahkemeye başvurarak dava açabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk her davadan önce zorunlu mudur?
Hayır. Arabuluculuk yalnızca kanunla dava şartı olarak düzenlenen uyuşmazlık türlerinde zorunludur. Daire Başkanlığı sayfasında iş, ticari para alacakları, tüketici, tarımsal üretim sözleşmesi ile kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hukuku uyuşmazlıkları sayılmaktadır.
Taraflar arabulucuyu kendileri seçebilir mi?
Arabulucu normalde büro tarafından sicile kayıtlı arabulucular listesinden atanır. Taraflar listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir.
Arabuluculuğa başvuru ücretli midir?
Arabuluculuk bürosuna başvuruda ücret alınmaz. Anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; anlaşma hâlinde ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir.
Avukat aracılığıyla arabuluculuk görüşmesine katılınabilir mi?
Evet. Tarafın vekili aracılığıyla katılması hâlinde vekâletnamede arabuluculukla ilgili özel yetki bulunması gerektiği Daire Başkanlığı tarafından belirtilmektedir.
Kaynaklar
İlgili yazılar: İşçilik Alacağı ve İşe İade Davalarında Arabuluculuk Dava Şartı; Kira Tahliye; Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; belirli bir olayda hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumlarda güncel mevzuat metni ve ilgili kurumun açıklamaları esas alınmalıdır.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026
Yorumlar